Przechowywanie węzy – jak chronić ją przed kruszeniem i utratą zapachu?
Węza pszczela to jeden z najdroższych i najważniejszych materiałów w gospodarce pasiecznej. Dla pszczół jest fundamentem, na którym budują swoje gniazdo, a dla pszczelarza – inwestycją, która musi zostać prawidłowo wykorzystana. Moja przygoda z profesjonalnym pszczelarstwem zaczęła się od dzieciństwa, kiedy to razem z moim ojcem pracowałem już przy pszczołach, potem ukończone Technikum Rolnicze w Kamieniu Małym. Pamiętam, jak na pracę dyplomową wykonałem swój pierwszy ul Dadant. Zasiedliłem go pszczołami i z dumą postawiłem w przyszkolnym sadzie. Już wtedy wiedziałem, że dbałość o detale, takie jak jakość wosku, decyduje o sukcesie całej pasieki.
Dziś, prowadząc wraz z moją żoną Kariną i synami – Ignacym i Sewerynem – Centrum Pszczelarskie Łukasiewicz, łączymy tradycję z nowoczesną nauką. W naszym budynku w Suchlicy prowadzimy profesjonalne laboratorium, gdzie badamy miód (m.in. HMF, spektrofotometria, przewodność, badanie pyłkowe) oraz pszczoły pod kątem Nosema. Ta wiedza laboratoryjna pozwala nam spojrzeć na węzę nie tylko jako na arkusz wosku, ale jako na strukturę fizykochemiczną, która wymaga odpowiednich warunków przechowywania.
Dlaczego węza traci jakość? Fizyka wosku pszczelego
Wosk pszczeli jest materiałem "żywym" pod względem chemicznym. Składa się z mieszaniny kwasów tłuszczowych, alkoholi i węglowodorów, które reagują na zmiany temperatury i światła. Największymi wrogami węzy w magazynie są: niska temperatura, promieniowanie UV oraz obce zapachy.
Problem kruszenia się węzy (Niska temperatura)
Zjawisko kruszenia się węzy wynika ze zmiany struktury krystalicznej wosku. Gdy temperatura spada poniżej 15°C, wosk staje się sztywny i podatny na mikropęknięcia. Jeśli przechowujesz węzę w nieogrzewanym magazynie, staje się ona krucha jak szkło.
-
Wskazówka ekspercka: Nigdy nie wprawiaj węzy "na zimno" bezpośrednio po przyniesieniu jej z mroźnego magazynu. Arkusze muszą osiągnąć temperaturę pokojową (ok. 20-25°C), aby odzyskały swoją naturalną elastyczność.
Utrata aromatu a akceptacja przez pszczoły
Pszczoły komunikują się i orientują w ulu głównie poprzez zapach. Świeża węza ma charakterystyczny, miodowo-woskowy aromat, który stymuluje robotnice do budowy plastrów. Węza przechowywana w niewłaściwy sposób, np. w sąsiedztwie paliw, farb czy środków chemicznych, błyskawicznie chłonie te zapachy. W skrajnych przypadkach pszczoły mogą odmawiać odbudowy takiej węzy lub matka może omijać te plastry przy czerwieniu.
Złote zasady przechowywania węzy w magazynie
W Centrum Pszczelarskim Łukasiewicz dbamy o to, by każda partia węzy była magazynowana w warunkach kontrolowanych. Oto jak możesz to zrobić w swojej pasiece:
-
Szczelne opakowanie: Węza powinna być przechowywana w oryginalnym papierze i dodatkowo owinięta folią stretch lub zamknięta w szczelnych kartonach. Chroni to nie tylko przed utratą zapachu, ale także przed kurzem.
-
Brak dostępu światła: Promieniowanie UV powoduje utlenianie się wosku (fotoutlenianie), co sprawia, że węza blednie i staje się bardziej łamliwa. Magazyn powinien być ciemny.
-
Pozycja leżąca: Pakiety węzy powinny leżeć płasko na równej powierzchni. Stawianie ich pionowo, szczególnie w cieplejsze dni, może doprowadzić do falowania i deformacji komórek, co później utrudnia prawidłowe wprawianie w ramki.
Biały nalot na węzie – czy to powód do niepokoju?
Często klienci odwiedzający naszą hurtownię w Centrum Pszczelarskie Łukasiewicz w Suchlicy pytają: "Panie Krzysztofie, moja węza zapleśniała, zrobiła się biała, co robić?". Jako specjaliści zawsze uspokajamy – to nie jest pleśń.
Wyjaśnienie laboratoryjne: "Kwiat woskowy"
Biało-szary nalot na powierzchni węzy to zjawisko naturalne, zwane "kwiatem woskowym". Powstaje ono, gdy węza jest przechowywana w chłodnym miejscu, a następnie dochodzi do lekkich wahań temperatury. Wtedy niektóre frakcje wosku migrują na powierzchnię i krystalizują się w formie matowego nalotu.
-
Jak się go pozbyć? Wystarczy delikatnie ogrzać arkusz suszarką lub wystawić na kilka minut na słońce przed samym wtapianiem. Nalot zniknie, a węza odzyska swój głęboki, żółty kolor. Co więcej, pojawienie się takiego nalotu jest dowodem na czystość wosku – syntetyczne domieszki często blokują ten naturalny proces.Jeśli pszczelarzy dysponuje suszarką do pyłku lub dekrystalizatorem do miodu - warto go użyć.
Ochrona przed szkodnikami: Barciak nie śpi
Węza, mimo że zawiera mniej zanieczyszczeń białkowych niż stare plastry, również może być celem ataku barciaka (motylicy woskowej). Larwy motylicy potrafią przedziurawić całe pakiety węzy, czyniąc ją bezużyteczną. Choć zdarza się to bardzo rzadko, niemniej jednak proponuję:
-
Profilaktyka: Przechowywanie węzy w szczelnych opakowaniach to podstawa. Jeśli jednak magazynujesz dużą ilość węzy luzem, warto zadbać o niską temperaturę (poniżej 10°C), która hamuje rozwój larw, lub stosować naturalne repelenty, jak liście orzecha włoskiego czy lawendę, choć w profesjonalnej gospodarce szczelne zamknięcie w folii jest najbardziej skuteczne.
Podsumowanie
Przechowywanie węzy to sztuka utrzymania równowagi między odpowiednią temperaturą a izolacją od czynników zewnętrznych. Pamiętaj, że węza to "serce" Twojego przyszłego miodobrania. Jako firma rodzinna, w której każdy etap – od produkcji po badanie laboratoryjne – przechodzi przez nasze ręce, gwarantujemy, że węza z Centrum Pszczelarskiego Łukasiewicz jest przygotowana tak, aby służyła Twoim pszczołom jak najlepiej.
Zapraszam do Suchlicy, gdzie nie tylko zaopatrzysz się w sprzęt, ale też możesz sprawdzić jakość swoich produktów pszczelich w naszym laboratorium.
mgr inż. Krzysztof Łukasiewicz Centrum Pszczelarskie Łukasiewicz
