Lokalizacja pasieki – jak wybrać idealne miejsce dla pszczół?

---

Ustawienie uli to proces, który łączy w sobie znajomość biologii owadów, botaniki oraz przepisów prawa cywilnego i administracyjnego. Jako eksperci Centrum Pszczelarskiego Łukasiewicz, przygotowaliśmy szczegółową analizę czynników determinujących sukces w wyborze stanowiska dla pszczół. W tym artykule w punktach przedstawię Państwu najważniejsze czynniki decydujące o tym jakie miejsce jest dobre na postawienie pasieki.

Aspekty prawne lokalizacji pasieki w Polsce

W polskim systemie prawnym nie istnieje jedna, skonsolidowana "ustawa o pszczelarstwie", która precyzyjnie określałaby odległości uli od zabudowań. Niemniej jednak, pszczelarz musi poruszać się w obrębie kilku kluczowych aktów prawnych.

Kodeks Cywilny i pojęcie immisji

Kluczowym artykułem jest Art. 144 Kodeksu Cywilnego, który mówi o tzw. immisjach pośrednich. Właściciel nieruchomości powinien powstrzymywać się od działań, które zakłócałyby korzystanie z nieruchomości sąsiednich ponad "przeciętną miarę". W praktyce oznacza to, że pszczoły nie mogą uniemożliwiać sąsiadom normalnego użytkowania ich działek.

Zalecane odległości od granic i dróg

Choć ogólnopolskie przepisy milczą o metrach, powszechnie stosuje się wytyczne zawarte w "Kodeksie Dobrej Praktyki Pszczelarskiej" oraz regulaminach organizacji pszczelarskich (np. PZP):

• 10 metrów: Standardowa odległość uli od granicy działki, dróg publicznych oraz budynków mieszkalnych.

• Ekranowanie: Jeżeli pasieka znajduje się bliżej niż 10 metrów od granicy, należy zastosować przeszkodę o wysokości min. 2-3 metrów (płot, szczelny żywopłot), która wymusi na pszczołach wysoki pułap lotu nad terenem sąsiada.

• Tablice ostrzegawcze: Zgodnie z dobrą praktyką, przy wejściu na teren pasieki powinna znajdować się tablica: "Uwaga! Pszczoły. Osobom nieupoważnionym wstęp wzbroniony".

Czynniki środowiskowe i mikroklimat pasieczyska

Wybór miejsca pod kątem biologicznym ma bezpośredni wpływ na zdrowotność rodzin oraz tempo ich wiosennego rozwoju.

Nasłonecznienie i wystawa wylotków

Literatura (m.in. W. Ostrowska, „Gospodarka pasieczna”) wskazuje, że ule powinny być ustawione w miejscu nasłonecznionym, ale chronionym przed palącym słońcem w godzinach południowych.

• Kierunek wylotków: Najkorzystniejsza jest wystawa południowo-wschodnia lub wschodnia. Dzięki temu pierwsze promienie słońca szybciej ogrzewają wylotek, co stymuluje pszczoły do wcześniejszych lotów. Mój dziadek, przy każdym przewozie pszczół na kolejny pożytek szkolił nas wszystkich, żeby stawiać pszczoły wylotami na wschód. Jego wiedza nie pochodziła z książki Ostrowskiej. Skąd zatem to wiedział?

• Termika: Miejsce powinno być suche. Należy unikać zastoisk mrozowych oraz terenów podmokłych, które sprzyjają rozwojowi nosemozy i grzybicy czerwiu.

Ochrona przed wiatrem

Silne wiatry są jednym z największych wrogów pasieki. Zwiększają one zużycie pokarmu zimą i utrudniają pszczołom lądowanie na mostku wylotowym. Idealne miejsce to polana osłonięta od strony dominujących wiatrów (w Polsce najczęściej zachodnich i północnych) przez naturalne bariery, takie jak ściana lasu, pasy zieleni czy ukształtowanie terenu. Jak widać na zdjęciu, umieszczenie pasieki przy ścianie lasu daje naturalną ścianę ochronną od wiatru. Należy pamiętać o ważnej rzeczy: najczęściej u nas mamy do czynienia z wiatrami ze strony zachodniej. Warto to wziąć pod uwagę.

Baza pożytkowa – fundament miodności

Lokalizacja pasieki bez analizy dostępnej flory miododajnej jest błędem ekonomicznym. Efektywny zasięg lotu pszczoły to ok. 1,5 - 2 km, co daje obszar ok. 700-1200 hektarów. W naszym Stowarzyszeniu Pszczelarzy Baltic Bee, od początku działalności prowadzimy społeczne projekty mające na celu poszerzanie bazy pożytkowej dla owadów zapylających. Wśród tych działań jest współpraca z Nadleśnictwami poprzez nasadzenia np. lip, klonów, jabłoni oraz szeroko zakrojona współpraca z Markiem Pogorzelcem - właścicielem Ogrodu Stu Lip w Chwalęcicach. Kolega Marek od kilkunastu lat selekcjonuje i rozmarza lipy, które swoimi walorami przyciągają pszczoły - sam jest pszczelarzem - wie co robi.

Ciągłość pożytku i pożytki rozwojowe

Dla prawidłowego funkcjonowania pasieki niezbędna jest:

1. Baza wczesnowiosenna (rozwojowa): Wierzby, mniszek lekarski, sady. Zapewniają one pyłek niezbędny do wychowu pierwszych pokoleń robotnic.

2. Pożytki towarowe: Duże areały rzepaku, akacji, lipy czy gryki, które pozwalają na pozyskanie miodów odmianowych.

3. Baza późna: Nawłoć, wrzos, które pozwalają rodzinom przygotować się do zimowli w dobrej kondycji białkowej.

Pasieka na terenach Lasów Państwowych (Nadleśnictwa)

Lokalizacja pasieki w lesie to doskonały sposób na pozyskanie miodów leśnych oraz spadziowych. Procedura ta jest sformalizowana.

• Zgoda Nadleśniczego: Zgodnie z Ustawą o lasach, umieszczenie uli w lesie wymaga pisemnej zgody właściwego nadleśnictwa. Zazwyczaj zawierana jest umowa dzierżawy lub użyczenia gruntu. To jeden z najlepiej funkcjonujących modeli współpracy pomiędzy jednostkami Państwowymi a pszczelarzami - warto ją pielęgnować.

• Bezpłatne udostępnienie: W wielu regionach Lasy Państwowe udostępniają miejsca pod pasieki bezpłatnie, promując w ten sposób bioróżnorodność i zapylanie.

• Wymogi: Pszczelarz musi posiadać aktualne zaświadczenie o wpisie pasieki do rejestru lekarza weterynarii (PLW). Wpis u Powiatowego Lekarza Weterynarii to nie jedyny obecnie wymóg dla osób chcących prowadzić sprzedaż produktów pszczelich - ale o tym w innym naszym atykule na temat legalnego wprowadzania produktów pszczelich do obrotu.

Podsumowanie – Złote zasady wyboru miejsca

1. Zachowaj bezpieczny dystans od sąsiadów lub zastosuj wysokie ekrany.

2. Wybierz miejsce osłonięte od wiatru z wystawą wylotków na południowy wschód.

3. Upewnij się, że w promieniu 2 km znajduje się różnorodna roślinność miododajna.

4. Zawsze formalizuj obecność pasieki na gruntach obcych (np. w Nadleśnictwach).

Literatura:

1. Ostrowska W., Gospodarka pasieczna, PWRiL, Warszawa.

2. Prabucki J. (red.), Pszczelarstwo, Wydawnictwo Albatros.

3. Kodeks Dobrej Praktyki Pszczelarskiej, Krajowe Centrum Hodowli Zwierząt / PZP.

4. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93 z późn. zm.).

Autor: mgr inż. Krzysztof Łukasiewicz

Szukasz sprzętu do transportu uli lub profesjonalnych podstawek pod ule? Odwiedź nasz dział Sprzęt Pszczelarski.