Metody poddawania matek pszczelich o wysokiej wartości hodowlanej (Sztuczne mateczniki, klateczki wysyłkowe vs odkłady)

---

Wybór odpowiedniej matki pszczelej to fundament sukcesu każdej pasieki towarowej. Jednak nawet najlepsza genetyka – czy to plenna pszczoła Buckfast, czy łagodna i miodna Krainka (Carnica) – nie przyniesie efektów, jeśli matka nie zostanie prawidłowo zaakceptowana przez rodzinę. Proces poddawania matki to moment krytyczny, w którym biologia pszczół spotyka się z precyzyjną techniką pszczelarską.

W Centrum Pszczelarskim Łukasiewicz zajmujemy się hodowlą matek pszczelich na szeroką skalę. Produkujemy matki rasy kraińskiej (wiele sprawdzonych linii) oraz Buckfast (linie selekcjonowane pod kątem miodności i braku rojliwości). Jesteśmy członkiem Polskiego Stowarzyszenia Pszczoły Buckfast. Naszą aktualną ofertę materiału hodowlanego, zawsze znajdą Państwo w sklepie pszczelnictwo.com.pl w zakładce MATKI PSZCZELE. Jako hodowcy stosujemy zarówno inseminację matek pszczelich (dla celów reprodukcyjnych i hodowlanych), jak i unasiennianie naturalne w naszych ulikach weselnych - na potrzeby użytkowe pszczelarzy.

Dziś podzielę się z Państwem wiedzą, jak skutecznie wprowadzić te cenne matki do nowych rodzin.

Zrozumieć psychologię roju – Dlaczego pszczoły zabijają matki?

Poddawanie matki to próba oszukania systemu feromonowego rodziny. Robotnice rozpoznają "swoją" matkę po unikalnym składzie substancji matecznej (feromonów). Każda nowa matka jest początkowo traktowana jak intruz.

Aby poddawanie zakończyło się sukcesem, musimy spełnić dwa warunki:

1. Stan osierocenia: Rodzina musi mieć absolutną świadomość braku matki (stan bezmateczności).

2. Brak alternatywy: Rodzina nie może mieć możliwości odciągnięcia mateczników ratunkowych (brak młodego czerwiu otwartego).

W naszym laboratorium w Suchlicy często podkreślamy, że stres i obecność chorób (np. utajona Nosema) mogą drastycznie obniżyć procent akceptacji matek. Dlatego przed poddawaniem matek reprodukcyjnych zawsze zalecamy badanie kondycji zdrowotnej rodzin. Na tą okoliczność przeprowadzany nie tylko dokładny przegląd ale i wykonujemy szereg badań laboratoryjnych. Poniżej przedstawię kilka znanych metod poddawania matek pszczelich:

Metoda 1: Klateczki wysyłkowe – standard i pułapki

Wszystkie matki pszczele zakupione w pszczelnictwo.com.pl docierają do Państwa w klateczkach wysyłkowych z towarzyszącymi im pszczołami (tzw. świtą).

Poddawanie "na ciasto"

To najpowszechniejsza i najbardziej znana metoda. Po upewnieniu się, że rodzina jest bezmateczna (min. 2-3 dni od osierocenia i po zerwaniu wszystkich mateczników ratunkowych), wyłamujemy zabezpieczenie klateczki i umieszczamy ją między ramkami z czerwiem.

• Ważna uwaga: Jeśli poddajemy matkę o wysokiej wartości (np. inseminowaną), zalecamy usunięcie pszczół towarzyszących (świty) z klateczki przed włożeniem jej do ula. Pszczoły te mają zapach innej rodziny i mogą prowokować robotnice w ulu do agresji skierowanej na klateczkę, co rykoszetem uderza w nową matkę.

Metoda 2: Sztuczne mateczniki – oszukiwanie instynktu

Metoda sztucznego matecznika polega na umieszczeniu matki w specjalnej osłonce (często woskowej lub plastikowej z warstwą wosku), która imituje naturalny matecznik.

Dlaczego to działa?

Pszczoły mają zakodowany instynkt ochrony mateczników. Wyjście matki z "matecznika" wewnątrz ula jest dla pszczół sygnałem naturalnej wymiany lub wygryzienia się nowej królowej.

• Procedura: Matkę umieszcza się w osłonce zabezpieczonej cienką warstwą wosku lub ciasta. Pszczoły zgryzają zabezpieczenie, a matka wychodzi do gniazda już przesiąknięta zapachami danej rodziny. Jest to metoda bardzo skuteczna przy poddawaniu matek rasy Buckfast do rodzin innych ras.

Metoda 3: Tworzenie odkładów – najbezpieczniejsza droga dla matek cenniejszych

Jako producent odkładów, z pełnym przekonaniem twierdzę, że tworzenie nowej rodziny (odkładu) to najbezpieczniejszy sposób na wprowadzenie nowej matki o wysokiej wartości hodowlanej.

Zalety poddawania w odkładzie

W nowo utworzonym odkładzie, złożonym głównie z młodej pszczoły, agresja wobec nowej matki jest bliska zeru. Młode pszczoły (karmicielki) nie mają wykształconego instynktu obronnego tak silnie jak zbieraczki i natychmiast podejmują opiekę nad nową matką.

• Nasza praktyka w Centrum Pszczelarskim Łukasiewicz: Produkujemy odkłady z młodymi matkami z danego roku. Matka zaczyna czerwić w małej, przyjaznej społeczności, a dopiero po wygryzieniu się jej pierwszego pokolenia robotnic, rodzina jest sukcesywnie wzmacniana.

• Rekomendacja: Jeśli kupują Państwo u nas matkę inseminowaną lub reprodukcyjną, najlepiej poddać ją do odkładu zrobionego na 2-3 ramkach czerwiu krytego na wygryzaniu, bez pszczoły lotnej.

Metoda 4: Poddawanie w izolatorach do poddawania matek pszczelich - (matki tylko zapłodnione).

Jedna z najpewniejszych metod, pozwalająca nam na pełną ocenę kondycji matki oraz ścisłą kontrolę rozpoczęcia przez nią czerwienia na plastrze. 

• W rodzinie usuwamy starą matkę pszczelą i szukamy plastra z czerwiem na wygryzieniu. Lekko podważamy wieczko czerwiu, by sprawdzić moment wygryzania się pszczół - co ważne - muszą się one wygryźć do kilku godzin od wyszukania przez nas plastra. Na plastrze, w jego górnej części, musi koniecznie znaleźć się wianuszek z pokarmem - stanowić on będzie pokarm dla wygryzających się pszczół na plastrze oraz dla matki pszczelej. Bez tego pszczoły padną z głodu w izolatorze. Plaster omiatamy z pszczół
• Wybieramy dogodny izolator do poddawania matek, pasujący do typu ramki w naszej pasiece.
• Ramkę w wygryzającym się czerwiem umieszczamy w izolatorze, dodajemy do niego otrzymaną matkę pszczelą.
• Izolator szczelnie zamykamy za pomocą pokrywy lub beleczek odstępnikowych.
• Izolator umieszczamy pomiędzy plastrami czerwiu w ulu do którego poddajemy matkę
• Po tygodniu kontrolujemy stan zaczerwienia przez matkę plastra pod izolatorem, w przypadku braku pokarmu na ramce, uzupełniamy pokarm lub wyszukujemy kolejną ramkę z wygryzającym się czerwiem i pokarmem. Kontrolujemy gniazdo i zrywamy mateczniki.
• Po rozpoczęciu czerwienia przez matkę lekko rozsuwamy pokrywę izolatora lub (w zależności od modelu izolatora) odsuwamy kółko by pszczoły mogły wymieniać się pomiędzy izolatorem a pszczołami ulowymi.

Inseminacja a unasiennianie naturalne – różnice w poddawaniu

W Centrum Łukasiewicz prowadzimy oba typy hodowli.

• Matki unasiennione naturalnie: Są zazwyczaj szybciej akceptowane, ponieważ od razu po wyjściu z klateczki są gotowe do intensywnego czerwienia. Ich układ hormonalny pracuje na pełnych obrotach.

• Matki inseminowane: Często wymagają specjalnej opieki. Po zabiegu inseminacji matka potrzebuje czasu na podjęcie czerwienia. Poddanie takiej matki do silnej, starej rodziny jest skrajnie ryzykowne. Tu bezwzględnie polecamy metodę odkładu lub izolatorów.

Najczęstsze błędy pszczelarza (Checklista)

1. Poddawanie przy obecności czerwiu otwartego: Pszczoły zawsze wolą własną krew (matecznik ratunkowy) od obcej matki.

2. Pośpiech: Zbyt szybkie wypuszczenie matki z klateczki (przed upływem 48h) często kończy się jej "zażądleniem".

3. Pogoda: Gwałtowne ochłodzenie lub brak pożytku w dniu poddawania potęguje stres w ulu i zmniejsza szanse na akceptację. Warto wtedy podać 0,5 litra rzadkiego syropu.

Podsumowanie – wybierz pewność z Suchlicy

Poddawanie matek to egzamin z cierpliwości i wiedzy o biologii pszczół. Niezależnie od tego, czy wybiorą Państwo nasze linie Carnica za ich łagodność, czy Buckfast za potężną produktywność, kluczem do sukcesu pozostaje metoda wprowadzenia ich do pasieki.

Zapraszamy do skorzystania z naszej oferty odkładów z młodymi matkami – to najprostszy sposób, by bez ryzyka wprowadzić do swojej pasieki materiał genetyczny najwyższej próby, wyhodowany i sprawdzony w naszych pasiekach w Suchlicy.

mgr inż. Krzysztof Łukasiewicz Centrum Pszczelarskie Łukasiewicz