Zatrucia pszczół pestycydami – procedura pobierania próbek i dochodzenia odszkodowań

---

Widok martwych lub konających pszczół przed wylotkami to najczarniejszy scenariusz dla każdego właściciela pasieki. Masowe zatrucia chemicznymi środkami ochrony roślin (ŚOR) nie tylko niszczą dorobek całego sezonu, ale osłabiają rodziny na lata. W takiej sytuacji kluczowe jest sprawne działanie – błędy proceduralne popełnione w ciągu pierwszych kilku godzin po zauważeniu osypu mogą całkowicie zamknąć drogę do uzyskania odszkodowania.

Jako ekspert w firmie Centrum Pszczelarskiego Łukasiewicz, przygotowałem kompendium wiedzy o tym, jak skutecznie przejść przez procedurę dochodzenia roszczeń i jakie mechanizmy prawne chronią nasze pasieki.

Zapobieganie u podstaw: Obowiązki rolnika i prawo

Zgodnie z ustawą o środkach ochrony roślin, stosowanie pestycydów nie jest dowolne i podlega ścisłemu rygorowi. Wiedza o tym, jakie obowiązki spoczywają na rolniku, jest pierwszym argumentem w ewentualnym sporze.
Ważne: Widzę wiele publikowanych zdjęć i filmów w socialmediach (Facebook, Instagram...) przedstawiających opryskiwacze na polu kwitnących roślin. Nie wiemy czym w danej chwili rolnik opryskuje te rośliny. Nie dajmy się ponieść emocjom i najpierw sprawdźmy, czy jest to na pewno pestycyd, a nie np. odżywka dla roślin - dopiero potem wszczynajmy alarm. 

Obowiązkowe szkolenia i atesty

Każdy profesjonalny użytkownik środków ochrony roślin w Polsce ma ustawowy obowiązek:

1. Ukończenia specjalistycznego szkolenia: Szkolenia te muszą być odnawiane co 5 lat. Obejmują one wiedzę o toksyczności preparatów dla pszczół oraz zasadach bezpiecznego wykonywania oprysków (np. zachowanie odległości od pasiek, opryskiwanie po zachodzie słońca).

2. Badania technicznego opryskiwacza: Sprzęt musi posiadać aktualny atest. Wadliwe dysze mogą powodować tzw. znoszenie cieczy roboczej na sąsiednie pola lub bezpośrednio na ule, co jest częstą przyczyną zatruć.

Brak aktualnego zaświadczenia o szkoleniu lub ważnego przeglądu opryskiwacza przez rolnika jest dla Inspekcji Ochrony Roślin i Nasiennictwa (PIORiN) podstawą do nałożenia wysokich kar i ułatwia dochodzenie odszkodowania.

Procedura kryzysowa – co robić krok po kroku?

Jeśli podejrzewasz zatrucie, musisz działać według schematu, który zapewni Ci wiarygodne dowody przed sądem.

Krok 1: Powiadomienie Urzędu Gminy i powołanie komisji

Natychmiast po stwierdzeniu strat należy udać się do właściwego Urzędu Gminy lub Miasta. Burmistrz lub Wójt ma obowiązek niezwłocznego powołania komisji do spraw ustalenia przyczyn i skali zatrucia pszczół.

W skład komisji zazwyczaj wchodzą:

• Przedstawiciel Gminy.

• Przedstawiciel PIORiN (kluczowy dla pobrania próbek roślin).

• Lekarz weterynarii (kluczowy dla stwierdzenia stanu pszczół).

• Pszczelarz (poszkodowany) oraz przedstawiciel Związku Pszczelarskiego.

Krok 2: Pobieranie próbek – klucz do sukcesu

To najważniejszy etap. Próbki pobrane niewłaściwie (np. zbyt mała ilość, złe opakowanie) nie zostaną przyjęte przez laboratorium.

• Pszczoły: Należy pobrać ok. 250–500 g martwych pszczół (ok. 1/2 litra). Próbki powinny trafić do czystych, szklanych słoików lub papierowych toreb (nigdy do foliowych, w których materiał szybko gnije).

• Rośliny: Przedstawiciel PIORiN musi pobrać próbki roślin z pola, na którym prawdopodobnie wykonano oprysk.

• Zabezpieczenie: Każda próbka musi być komisyjnie zaplombowana i opisana protokołem.

Rola Związków i Stowarzyszeń Pszczelarskich

Pszczelarz działający w pojedynkę jest w trudnej sytuacji. Tu objawia się ogromna rola przynależności do lokalnych struktur pszczelarskich.

1. Wsparcie merytoryczne: Przedstawiciele Związków często mają doświadczenie w pracach komisji i wiedzą, na jakie aspekty (np. wilgotność gleby, kierunek wiatru) zwrócić uwagę w protokole.

2. Reprezentacja przed służbami: Związek występuje jako strona społeczna w kontaktach z Gminą, Wojewódzkim Inspektoratem PIORiN czy Policją, co nadaje sprawie większą wagę urzędową.

3. Pomoc prawna: Wiele stowarzyszeń posiada fundusze na pomoc prawną dla swoich członków lub dysponuje kontaktami do prawników specjalizujących się w szkodach rolniczych.

Dochodzenie odszkodowania – droga cywilna

Protokół komisji jest dokumentem urzędowym, ale sam w sobie nie nakłada na sprawcę obowiązku zapłaty. Jeśli rolnik nie przyznaje się do winy i nie chce zawrzeć ugody, sprawa musi trafić do sądu cywilnego.

Wyliczanie strat

Odszkodowanie powinno pokrywać:

• Wartość osypanych pszczół (rodzin).

• Utracone korzyści (miód i inne produkty, których nie pozyskasz w tym sezonie).

• Koszty związane z regeneracją pasieki.

Warto powołać biegłego rzeczoznawcę, który profesjonalnie wyceni stratę. Pamiętaj, że posiadanie aktualnych wpisów w rejestrze Powiatowego Lekarza Weterynarii oraz numeru EP jest niezbędne, by roszczenie było zasadne. Mamy u siebie listę rzeczoznawców pszczelarskich, których w razie potrzeby można powołać w takich sprawach.

Kontakt z PIORiN i Gminą – o czym pamiętać?

Pamiętaj, że urzędnicy mają swoje procedury, ale to Ty jesteś najbardziej zainteresowany tempem prac.

• Domagaj się wizji lokalnej na polach w sąsiedztwie pasieki w dniu zgłoszenia.

• Zwracaj uwagę, czy komisja sprawdziła rejestry zabiegów ochrony roślin u podejrzewanego rolnika (rolnik ma obowiązek prowadzenia takiej ewidencji).

Podsumowanie

Zatrucie pasieki to tragedia, ale znajomość procedur pozwala walczyć o należne odszkodowanie. Kluczem jest współpraca z PIORiN, weterynarią i lokalnym Związkiem Pszczelarskim. Dbając o edukację rolników w swoim sąsiedztwie i promując dobre praktyki, realnie wpływasz na bezpieczeństwo swoich pszczół.

mgr inż. Krzysztof Łukasiewicz

Literatura i akty prawne:

1. Ustawa z dnia 8 marca 2013 r. o środkach ochrony roślin (Dz.U. z 2023 r. poz. 340).

2. Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w sprawie szkoleń w zakresie środków ochrony roślin.

3. Wytyczne Głównego Inspektora Ochrony Roślin i Nasiennictwa dotyczące postępowania w przypadku podejrzenia zatrucia pszczół.

Merytoryczne wsparcie w trudnych chwilach. Centrum Pszczelarskie Łukasiewicz – Twój partner w profesjonalnym pszczelarstwie.